Universitair Centrum Psychiatrie Verplichte zorg met een zorgmachtiging (ZM)

Als iemand een gevaar voor zichzelf of zijn omgeving is door een psychische stoornis dan is verplichte zorg nodig. Deze zorg kan u worden opgelegd zonder dat u dit zelf wilt. Dit kan bijvoorbeeld door een zorgmachtiging (ZM). Dit is een toestemming van de rechter om u verplichte zorg te geven.

Wat is een zorgmachtiging?

Bij een zorgmachtiging krijgt u enkele maanden of enkele jaren verplichte zorg. U moet bijvoorbeeld in een zorginstelling blijven of u moet medicijnen slikken.

Dat mag alleen in deze situatie:

  • de hulpverleners denken dat het gevaar komt doordat u een psychisch probleem heeft
  • u wilt niet meewerken aan de zorg die ze willen geven
  • er is geen andere manier om het gevaar het voorkomen of weg te nemen
  • er is geen haast bij. Is er wel haast, dan vragen de hulpverleners om een crisismaatregel (CM)

Het kan ook zijn dat iemand anders, bijvoorbeeld een familielid, bang is dat u u uzelf of anderen in gevaar brengt. Hij kan dit dan bij de gemeente melden. De gemeente kan na een onderzoek eventueel een zorgmachtiging aanvragen.

  • De officier van justitie is degene die de vraag om de zorgmachtiging onderzoekt. Hij vraagt onder andere de mening van:

    • een geneesheer-directeur. Dat is een psychiater van een ggz-instelling die verantwoordelijk is voor het uitvoeren van verplichte zorg. 
    • een onafhankelijk psychiater. Die onderzoekt u en schrijft een medische verklaring

    Na 4 tot 6 weken onderzoek vraagt de officier van justitie, als hij dat nodig vindt, aan de rechter om een zorgmachtiging. De rechter beslist uiterlijk 3 weken daarna of er een zorgmachtiging komt. Daarvoor organiseert de rechter een zitting. Tijdens de zitting kunnen u en uw advocaat ook een mening geven.


  • U kunt op twee manieren proberen om een zorgmachtiging te voorkomen:

    • vraag aan de onafhankelijk psychiater voor welk gevaar hij bang is. Misschien kunt u zelf iets doen om het gevaar te voorkomen of weg te nemen
    • maak een plan van aanpak en stuur dit naar de geneesheer-directeur. In het plan van aanpak schrijft u hoe u de verplichte zorg wilt voorkomen. Bijvoorbeeld door vrijwillig bepaalde zorg te krijgen of door iets anders te doen.

  • Uiterlijk 2 weken na de beslissing van de rechter begint de verplichte zorg. U krijgt de verplichte zorg thuis of in het Universitair Centrum Psychiatrie. 

    U kunt bijvoorbeeld de volgende zorg krijgen:

    • u krijgt verplicht eten, drinken of medicijnen
    • u krijgt verplicht therapie, een medische controle of een medische behandeling
    • hulpverleners onderzoeken u. Ze mogen nooit ín uw lichaamsholtes onderzoeken, zoals in uw mond
    • de politie kijkt of er drugs of wapens in uw huis of in uw kamer zijn

    Als u wordt opgenomen in het Universitair Centrum Psychiatrie (UCP) dan krijgt u verplichte zorg.  Dit kan ervoor zorgen dat u minder bewegingsvrijheid heeft dan u gewend bent. Dit om uw veiligheid en die van anderen te garanderen:

    • u mag het UCP niet verlaten zonder toestemming van de geneesheer-directeur. Wanneer u dit wel doet dan wordt u door de politie teruggebracht.
    • u kunt gedwongen worden om bijvoorbeeld medicijnen te nemen of te worden gesepareerd. Dit betekent dat u alleen (zonder anderen) wordt opgesloten in een ruimte
    • het is mogelijk dat u geen bezoek en geen post mag ontvangen. of niet mag bellen

    De zorgverantwoordelijke is de persoon die de verplichte zorg regelt. Hij maakt in overleg met u twee documenten:

    • de zorgkaart. Daar staat in wat u wel en niet wilt op het gebied van zorg en medicijnen
    • het zorgplan. Daar staat in welke zorg u verplicht mag krijgen tijdens de periode van de zorgmachtiging. Het zorgplan houdt zoveel mogelijk rekening met de wensen uit de zorgkaart.

  • Deze mensen kunnen u  helpen:

    • als u wilt, kunt u een patiëntenvertrouwenspersoon krijgen. De vertrouwenspersoon is onafhankelijk en geeft u gratis advies
    • u krijgt een advocaat. De advocaat komt op voor uw rechten
    • familieleden en vrienden. Zeg tegen uw zorgverantwoordelijke wie u mogen helpen
    • kunt u niet goed opkomen voor uzelf? Dan wijst u iemand aan als vertegenwoordiger die voor u beslissingen neemt. Dit kan bijvoorbeeld uw partner zijn of een andere naaste.  Of u krijgt een vertegenwoordiger toegewezen. En uw hulpverleners zijn er natuurlijk ook om u te helpen.

  • In de zorgmachtiging staat hoe lang hij duurt. Meestal geldt:

    • de eerste zorgmachtiging duurt meestal een halfjaar
    • krijgt u direct na een zorgmachtiging weer een nieuwe? Dan geldt deze maximaal 1 jaar
    • krijgt u direct na 5 jaren verplichte zorg een nieuwe zorgmachtiging? Dan geldt deze maximaal 2 jaar

    Loopt een zorgmachtiging af en er is geen nieuwe aangevraagd? Dan stopt hij vanzelf.