De mond staat niet los van de rest van het lichaam', zegt tandarts-parodontoloog Geerten-Has Tjakkes. 'Er is een verband tussen ontstekingen in het tandvlees en problemen in de rest van het lichaam.'
Tandvlees raakt ontstoken door bacteriën in de mond. Het lichaam reageert daarop met een afweerreactie. Wanneer zo’n ontsteking lang blijft bestaan, kan dat leiden tot parodontitis, een ernstige vorm van tandvleesontsteking dat ook het kaakbot kan aangetasten.
Ongeveer tien procent van de mensen heeft een ernstige vorm van parodontitis. Vaak merken zij dit pas wanneer tanden of kiezen los gaan zitten. Ondertussen kan een groot deel van het tandvlees ontstoken zijn. ‘De oppervlakte kan zo groot zijn als de vingers van een hand’, zegt Tjakkes. ‘Zou je zo’n wond op je been hebben, dan ga je naar de huisarts. In de mond valt het vaak minder op.’
Via ontstoken tandvlees komen bacteriën in de bloedbaan. Het lichaam blijft daardoor continu in een verhoogde staat van paraatheid.
We kijken nog te weinig naar de mond als onderdeel van het hele lichaam.
Onderzoek laat zien dat mondgezondheid samenhangt met diabetes, reuma en hart- en vaatziekten. ‘We weten dat ontstekingen in de mond geassocieerd zijn met processen elders in het lichaam, maar het precieze mechanisme is nog onduidelijk,’ zegt Tjakkes. ‘Parodontitis kan oorzaak en gevolg tegelijk zijn. Zo hebben mensen met diabetes vaker ernstige tandvleesontstekingen, en maakt een ontsteking het moeilijker de bloedsuiker te reguleren.’
Tjakkes onderzoekt samen met collega’s van de Universiteit van Singapore hoe behandeling van parodontitis de bloedsuiker beïnvloedt. ‘Bij sommige patiënten wordt het makkelijker om de bloedsuiker goed in te stellen. Het blijft een belangrijke onderzoeksvraag wat oorzaak en gevolg precies is.’
Parodontitis hangt ook samen met hart- en vaatziekten. Langdurige mondontstekingen kunnen mogelijk bijdragen aan chronische ontstekingsreacties in het hele lichaam, die schade aan bloedvaten bevorderen. Bacteriën uit de mond zijn in sommige studies zelfs teruggevonden in vaatwandafzettingen.
‘Tandvleesontsteking veroorzaakt niet direct een hartaanval', benadrukt Tjakkes. ‘Het is een mogelijke bijdrage in een complex proces met meerdere risicofactoren, zoals roken, hoge bloeddruk, cholesterol en leefstijl.’
In nieuw onderzoek, samen met de afdeling Vaatchirurgie, kijkt Tjakkes naar Advanced Glycation End Products (AGEs), oftewel versuikerde eiwitten. Dit zijn eiwitten in het lichaam die te veel suiker hebben opgepikt, bijvoorbeeld bij mensen met diabetes. Door die suikerlaag kunnen de eiwitten hun normale functie verliezen. Ze stapelen zich op in weefsels en bloedvaten en kunnen zo ontstekingen en schade aan de bloedvaten veroorzaken.
Een nieuw, niet-invasief meetinstrument kan via de huid inschatten hoeveel van deze eiwitten iemand in het lichaam heeft. Tjakkes wil kijken of mensen met parodontitis hogere waarden hebben, of deze veranderen na behandeling van de ontsteking van het tandvlees, en of dit samenhangt met de gezondheid en het functioneren van de bloedvaten. Zo hopen ze beter te begrijpen hoe mondgezondheid en hart- en vaatgezondheid met elkaar verbonden zijn.
Tjakkes benadrukt dat goede samenwerking tussen medische disciplines belangrijk is. ‘Artsen en tandartsen hebben elkaar nog niet altijd goed gevonden. ‘Daar ligt echt een kans. Als we beter van elkaars kennis en expertise op de hoogte zijn, kunnen we gezondheidsproblemen mogelijk eerder herkennen.’
Gezonde tanden en kiezen en gezond tandvlees zijn ook van invloed op wat mensen wel en niet kunnen eten. ‘Het behoud van tanden en kiezen is belangrijk voor goed kunnen kauwen en eten’, zegt Tjakkes. ‘Daarmee heeft mondgezondheid ook invloed op de algehele gezondheid.’
Op langere termijn kan er een soort epidemie van schade aan het gebit ontstaan
Onlangs bleek uit onderzoek van de GGD Amsterdam dat jongeren tussen 12 en 16 jaar in Nederland gemiddeld bijna tien glazen suikerhoudende dranken per week drinken, en de helft van hen zelfs zo’n zestien glazen - dat komt neer op ongeveer negentig suikerklontjes alleen via drinken.
‘Wat we bij veel jongeren zien, baart ons zorgen’, zegt Tjakkes. ‘Op langere termijn kan er een soort epidemie van suikergerelateerde schade aan het gebit ontstaan. Want zo veel suikerhoudende drankjes stelt het glazuur van tanden en kiezen voortdurend bloot aan suikers en zuren. Het effect zie je nu vaak nog niet, maar het kan in de toekomst leiden tot meer gaatjes, erosie en tandvleesproblemen.’
En een hoge suikerinname vergroot niet alleen de kans op problemen in de mond, maar draagt ook bij aan overgewicht en een hoger risico op diabetes type 2, wat op zijn beurt weer tandvleesproblemen kan verergeren.
Volgens Tjakkes is het belangrijk dat mondgezondheid vaker wordt meegenomen in bredere medische zorg. ‘We kijken nog te weinig naar de mond als onderdeel van het hele lichaam. Terwijl een gezonde mond belangrijker is voor je algehele gezondheid dan veel mensen denken.’
Een gezonde mond begint met goede dagelijkse verzorging. Met een paar eenvoudige gewoontes verklein je het risico op gaatjes en tandvleesontstekingen:
