Binnen ‘Van moeten naar mogen’ gaan ouderenzorgorganisaties die het loslaten van de dubbele medicatiecontrole bij toediening van risicovolle en niet door de apotheek voorverpakte medicatie willen verkennen, hiermee aan de slag. Zij doen dit in de vorm van proefprojecten of pilots. Aan deze pilots is onderzoek gekoppeld, zodat we met elkaar kunnen leren hoe de standaard dubbele medicatiecontrole op een verantwoorde en veilige manier kan worden losgelaten.
Het onderzoek, geleid door projectleider en senioronderzoeker Esther de Haas, richt zich op het in kaart brengen van de huidige processen rondom de dubbele medicatiecontrole en wat de effecten zijn als deze binnen een organisatie op een weloverwogen wijze en met een systematische aanpak wordt losgelaten. “Er is weinig bewijs dat dubbele controles bijdragen aan de veiligheid van medicatietoediening,” aldus De Haas. “Veel zorgprofessionals ervaren het zelfs als schijnveiligheid.”
Voor veel medewerkers in de zorg, ook in verpleeghuizen en de thuiszorg, is de dubbele medicatiecontrole een standaardprocedure. Zorgorganisatie Carintreggeland heeft deze procedure in 2021 al afgeschaft. Sindsdien blijkt dat het aantal meldingen van medicatiefouten gelijk is gebleven. Zorgprofessionals ervaren minder werkdruk en meer ruimte om hun verantwoordelijkheid te nemen.
Pauline Siepel, manager zorg bij Carintreggeland, benadrukt dat, in het belang van het slagen van de nieuwe werkwijze, een goede voorbereiding en interne communicatie naar alle betrokkenen en stakeholders essentieel is. ‘En er is vooral lef nodig!’, aldus Pauline.
Yvonne Dijstelbloem, apotheker bij het Wilhelmina Ziekenhuis Assen en als lid van het Platform Medicatieveiligheid Care betrokken bij het opstellen van de ‘Veilige principes in de medicatieketen’, legt uit dat de dubbele medicatiecontrole in 2012 in de handreiking is beland om handvatten te bieden, nimmer als regel of norm. De controle is vervolgens breed door de sector ingevoerd. En inmiddels denken velen dat het gaat om een verplichting.
De vijf deelnemende ouderenzorgorganisaties gaan dus aan de slag met proefprojecten rond het loslaten van de dubbele medicatiecontrole. In totaal voeren tien teams deze zogeheten de-implementatiepilots uit. De pilots duren twintig weken en zijn opgedeeld in vier fasen, van het in kaart brengen van de huidige situatie en het bepalen van de strategie tot het uitvoeren en evalueren van de nieuwe werkwijzen.
Binnen ‘Van moeten naar mogen’ staat het veranderproces centraal. Dit proces is van en voor de zorgorganisatie. Zorgprofessionals en andere betrokken medewerkers nemen actief deel aan de voorbereiding en uitvoering van de pilots, én aan het onderzoek. Hun ervaringen en ideeën zijn cruciaal voor het ontwikkelen en behouden van een cultuur van veiligheid en kwaliteitszorg.
De eerste de-implementatiepilot start begin 2025. Gedurende het project zullen verschillende bijeenkomsten worden georganiseerd om kennis te delen en de voortgang te bespreken. Het projectteam hoopt dat het project waardevolle inzichten oplevert in iets wat veel zorgmedewerkers in de VVT-sector nu nog ‘verplicht’ doen en mogelijk in de toekomst los kunnen laten: van moeten naar mogen.