Doel van het onderzoek is om vermindering van het functioneren na de verhuizing naar het verpleeghuis zoveel mogelijk te voorkomen. Onderzoeker Marlies Feenstra: “Bestaande onderzoeken over beweging richten zich met name op óf nog thuiswonende mensen met dementie óf op verpleeghuisbewoners met dementie. Uit voorgaand onderzoek weten we dat mensen met dementie die nog thuis wonen actiever zijn dan mensen met dementie die in een verpleeghuis wonen. Door juist voor, tijdens en na de verhuizing van thuis naar verpleeghuis het beweeggedrag in kaart te brengen krijgen we inzicht in of en wanneer afname van activiteiten plaatsvindt: als medeoorzaak voor verpleeghuisopname of als gevolg daarvan. Het lange-termijndoel is het op peil houden van het activiteiten- en functieniveau van verpleeghuisbewoners.”
Bewegen helpt om zo lang mogelijk zelfstandig en fit te blijven. Marlies: “Door voldoende te bewegen kan het in- en uit bed komen makkelijker gaan en blijft er na het wassen en aankleden ook nog energie over om leukere activiteiten te doen.”
Het onderzoek is gestart met een pilotstudie, een soort vooronderzoek dat pakweg een jaar duurt. Daarin wordt bekeken of het voor ouderen niet te belastend is om tijdens de stressvolle verhuisperiode mee te doen aan het onderzoek. “Tijdens dit vooronderzoek willen we erachter komen hoe we deelnemers het beste kunnen benaderen voor het onderzoek, op welke manier we de metingen het beste kunnen doen en hoeveel deelnemers we nodig hebben in het ‘echte’ onderzoek.”
Bij de voorbereiding van de pilotstudie heeft Marlies zich verdiept in manieren waarop verandering van beweeggedrag gemeten kan worden, bijvoorbeeld met stappentellers of sporthorloges die verplaatsing meten. En door mensen fysieke testen te laten doen, zoals herhaald opstaan uit de stoel. Ook wordt een vragenlijst gebruikt. Die kwam er niet zonder slag of stoot; veelgebruikte vragenlijsten bij ouderen meten wat iemand níét meer kan in plaats van wat wél. “Ik ben op zoek gegaan naar een alternatieve, wetenschappelijk gevalideerde vragenlijst en kwam uit bij de ‘Life-Space Assessment’ (LSA). Dit is een vragenlijst die de leefcirkelomvang van mensen meet.”
Met leefcirkelomvang wordt bedoeld hoe vaak en hoe ver mensen zich verplaatsen binnen- en buitenshuis. Iemand met een kleine leefcirkelomvang verplaatst zich bijvoorbeeld alleen nog maar in het huis. Iemand met een grote leefcirkelomvang komt ook nog regelmatig op andere plekken in de wijk, in de woonplaats en buiten de woonplaats.
In nauw overleg met de ontwikkelaars van de vragenlijst is de LSA vertaald naar het Nederlands. Deze versie wordt getest door laatstejaars studenten fysiotherapie, in het kader van een stage. In 2023, na afloop van het vooronderzoek, is bekend of onderzoek doen tijdens de overgang van huis naar verpleeghuis haalbaar is en hoe verandering van beweeggedrag het beste gemeten kan worden.
Marlies: “Al met al duurt het best een tijd voordat het onderzoeksidee uit 2020 tot het daadwerkelijke ‘echte’ onderzoek in 2023 leidt. Soms schuurt dat met wat de zorgpraktijk van ons vraagt, namelijk concrete oplossingen voor problemen die er nu zijn. Want ook nu worden mensen opgenomen in verpleeghuizen die minder bewegen dan toen ze nog thuis woonden. En ook wij zouden hen en de zorgverleners rondom de bewoners graag ondersteunen met gerichte adviezen of activiteiten om beweging te stimuleren. Gerichte evidence-based adviezen om terugval in beweging te voorkomen kunnen we helaas pas over een paar jaar geven, na afronding van het grote onderzoek.”
In de tussentijd komt de themagroep wel met concrete adviezen en producten waarmee de zorgpraktijk al aan de slag kan. Marlies: “Daarom wilden we graag de ‘Life-Space Assessment’ vertalen, zodat we die beschikbaar kunnen stellen aan geïnteresseerden. Ook gaan we de huidige kennis rondom het stimuleren van bewegen bij mensen met dementie, thuis en in het verpleeghuis, bundelen op de website van het UNO-UMCG. Daarnaast zijn onze onderwijs- en implementatieadviseurs altijd bereid om met zorgverleners mee te denken bij concrete praktijkvragen.”