Invriezen en bewaren van zaad

Soms kan door een ziekte of behandeling de kwaliteit van zaad slecht worden. Om toch later met eigen zaad een kind te krijgen, kunnen jongens vanaf ongeveer 12 jaar hun zaad in laten vriezen.

Er zijn verschillende redenen om zaad in te vriezen, bijvoorbeeld omdat:

  • je wordt behandeld vanwege een kwaadaardige aandoening of chronische ziekte waarvoor je medicijnen krijgt waardoor je onvruchtbaar wordt. of waardoor de kwaliteit van het zaad minder wordt.
  • de kwaliteit van het zaad slechter is geworden na een hersteloperatie van een sterilisatie (refertilisatie)
  • je zaad met een operatie direct uit de bal of bijbal is gehaald
  • de zaadlozing in de blaas gebeurt, dit heet retrograde ejaculatie
  • je een kinderwens hebt, maar je lang afwezig bent. Een vruchtbaarheidsbehandeling kan dan toch doorgaan

We bekijken samen met jou hoeveel zaad we in totaal invriezen. Als je in het UMCG wordt behandeld, dan vriezen we het zaad meteen in en bewaren het bij het Centrum voor Voorplantingsgeneeskunde. Je kunt het zaad later altijd naar een ander centrum laten brengen.

  • Als we zaad invriezen, testen we je op infectieziekten zoals HIV, hepatitis B en hepatitis C.  Als je uit het Caribisch gebied, Azië of Afrika (behalve Marokko) komt of daar vaak naartoe gaat, dan testen we je ook op HTLV1/2. Dat doen we met bloedonderzoek.

    Het zaad wordt namelijk in een diepvriesvat bewaard, samen met het zaad van anderen. Om te voorkomen dat infectieziekten zich verspreiden, verplicht de wet ons om te testen. Als je besmet bent met een van deze ziekten, verwijzen we je de polikliniek Infectieziekten en bewaren we het zaad in een apart vat.

    Als er geen infectieziekten zijn, verdelen we het zaad over 2 verschillende vaten. Zo is de kans dat er iets mee gebeurt zo klein mogelijk.


  • Meestal kun je je zaad gebruiken, zodra je dat wilt. Je beslist zelf of, wanneer en voor wie het ingevroren zaad wordt gebruikt. En ook hoe lang we het moeten bewaren. Dat leggen we vast in een verklaring. Daar staat ook in wat er met het ingevroren zaad moet gebeuren, mocht je overlijden.

    In de verklaring staat dan wie jouw zaad mag gebruiken voor een zwangerschap.
    Je kunt ons altijd opdracht geven om het zaad te vernietigen. Wij vernietigen het zaad als je bent overleden, maar geen toestemming hebt gegeven voor het gebruiken ervan. We doen dat ook als je wel toestemming hebt gegeven, maar niet in de verklaring staat welke vrouw het mag gebruiken. We vernietigen het zaad ook als je een paar keer de rekening voor de opslag niet betaalt. We proberen dan natuurlijk wel eerst je op een andere manier te bereiken. Vergeet daarom niet je adreswijziging door te geven het Centrum voor Voortplantingsgeneeskunde als je verhuist.


  • Er is geen maximale bewaartermijn. Als je jonger bent dan 16, loopt het eerste contract tot 16 jaar. Daarna kun je de bewaarperiode verlengen met een nieuw contract. Na het invriezen krijg je een rekening voor het invriezen en de jaarlijkse opslagkosten. Meestal gaat die rekening meteen naar je zorgverzekeraar.

    In sommige gevallen kost het opslaan van niets. Je arts vertelt je daar meer over.


De behandeling stap voor stap

  1. Je hebt een gesprek met een arts van Voortplantingsgeneeskunde. De arts legt uit hoe je je zaad het best kan opvangen en wat er daarna gebeurt. Ook bespreek je het contract en of er bijzonderheden zijn, zoals medicijnen die je gebruikt.

    Het is het best als je tussen de 2 en 4 dagen daarvoor geen zaadlozing hebt gehad. Dat is niet altijd mogelijk, als een behandeling snel moet starten.

    Geef het aan ons door als je ziek bent of kort geleden ziek bent geweest of koorts hebt gehad. De kwaliteit van het zaad kan daardoor slechter zijn. Dan maken we een nieuwe afspraak.

  2. Je gaat voor deze afspraak naar het Centrum voor Voorplantingsgeneeskunde.

  3. Soms haalt een uroloog het zaad uit de bijbal of teelbal tijdens een operatie. 

    Meestal produceer je het zaad zelf door masturbatie (aftrekken). Je krijgt een potje mee om het zaad in op te vangen, dit kan in een kamer bij het laboratorium. Als het niet lukt, kun je het later weer proberen. Dit komt regelmatig voor.

  4. Een analist van het laboratorium mengt het zaad met een cryoprotectant. Dit is een vloeistof die er voor zorgt dat het zaad niet beschadigt door het invriezen en ontdooien. Daarna komt het zaad in een paar rietjes, daarop staat jouw UMCG-nummer. Per potje zaad kunnen we 3 tot 20 rietjes vullen. De gevulde rietjes komen in een vat met vloeibare stikstof, zodat het zaad snel en goed invriest.

    Een paar dagen daarna ontdooien we 1 van de rietjes om de kwaliteit te bekijken.

Bijwerkingen en risico's

Tot nu toe zijn er geen aanwijzingen voor verhoogde risico's op problemen en/of afwijkingen bij zwangerschappen en kinderen die uit ingevroren bewaard zaad ontstaan.

Heb je nog vragen?

Je kunt het Centrum voor Voortplantingsgeneeskunde bellen van maandag tot en met vrijdag, tussen 8.00 en 16.30 uur.