Een mogelijke behandeling bij genderdysforie is een behandeling met vrouwelijke hormonen. Hormonen onderdrukken voor een deel de oorspronkelijke geslachtskenmerken, terwijl andere kenmerken zich juist ontwikkelen.
Als u genderdysforie heeft, is een behandeling met vrouwelijke hormonen een mogelijke behandeling. Het doel van de hormoonbehandeling is:
Tijdens de eerste afspraak heeft u een gesprek met de gynaecoloog of verpleegkundig specialist. U krijgt uitleg over de behandeling en mogelijke bijwerkingen. Sommige lichamelijke veranderingen zijn namelijk niet terug te draaien.
We bespreken ook uw verwachtingen rond de verandering van uw lichaam. Met de behandeling is het mogelijk om zo dicht mogelijk bij het wensgeslacht te komen. Maar het wordt nooit helemaal hetzelfde als het lichaam van een cis-vrouw. Het is daarom belangrijk een realistisch beeld te hebben van de behandeling.
Een hormoonbehandeling heeft altijd invloed op de vruchtbaarheid. Daarom bespreken we aan het begin van een hormoonbehandeling uitgebreid een eventuele kinderwens. Als er een kinderwens is, is het mogelijk om zaad in te laten vriezen voordat de hormoonbehandeling begint. Vraag bij uw verzekeraar na of het invriezen en opslaan wordt vergoed.
Verder kijken we of u gezond genoeg bent om de hormoonbehandeling te starten. Daarvoor meten we uw bloeddruk, lengte en gewicht en nemen we wat bloed af. Soms is een behandeling met oestrogenen niet mogelijk. Bijvoorbeeld door een hormoongevoelige kanker, trombose of een stollingsafwijking in uw bloed.
2 weken na het intakegesprek bellen we u over de uitslag van het bloedonderzoek. Als we niks bijzonders ontdekken, kan de behandeling starten.
Het effect van een behandeling met cross-sex hormonen is vaak al snel merkbaar. Hoe lang het duurt voor u verandering merkt, verschilt:
| Vervrouwelijkend effect | Start effect na | Maximaal effect na |
| Herverdeling vetmassa | 3 - 6 maanden | 2 - 3 jaar |
| Afname spiermassa en spierkracht | 3 - 6 maanden | 1 - 2 jaar |
| Zachter worden van de huid | 3 - 6 maanden | Onbekend |
| Afname libido | 1 - 3 maanden | 3 - 6 maanden |
| Afname spontane erecties | 1 - 3 maanden | 3 - 6 maanden |
| Afname mannelijke seksuele functie | Verschilt | Verschilt |
| Borstgroei | 3 - 6 maanden | 2 - 3 jaar |
| Afname van teelbalfunctie | 3 - 6 maanden | 2 - 3 jaar |
| Afname van spermaproductie | Onduidelijk | > 3 jaar |
| Remming lichaamsbeharing | 6 - 12 maanden | > 3 jaar |
| Stemverandering | Geen | |
| Haargroei ter hoogte van de hoofdhuid | Beperkte teruggroei | |
Bron: Hembree et al. (2017)
De behandeling met anti-androgene medicijnen en oestrogenen kan een aantal bijwerkingen hebben:
Door de hormoonbehandeling heeft u meer kans op trombose. Zeker als u al wat ouder bent, rookt, overgewicht heeft of aandoeningen van het vaatsysteem. Een gezonde leefstijl helpt om problemen te voorkomen. Beweeg regelmatig, stop met roken en probeer onder een BMI van 30 te blijven.
Een gezonde leefstijl is niet alleen belangrijk vanwege het risico op trombose. Het is ook van belang voor chirurgische geslachtsaanpassende ingrepen in de toekomst.
De behandeling met anti-androgene medicijnen en oestrogenen kan een aantal bijwerkingen hebben:
Door de hormoonbehandeling heeft u meer kans op trombose. Zeker als u al wat ouder bent, rookt, overgewicht heeft of aandoeningen van het vaatsysteem. Een gezonde leefstijl helpt om problemen te voorkomen. Beweeg regelmatig, stop met roken en probeer onder een BMI van 30 te blijven.
Een gezonde leefstijl is niet alleen belangrijk vanwege het risico op trombose. Het is ook van belang voor chirurgische geslachtsaanpassende ingrepen in de toekomst.
Iedereen krijgt ook psychosociale begeleiding van het medisch maatschappelijk werk. Het kan zijn dat deze begeleiding niet voldoende voor u is. We kunnen samen met u op zoek gaan naar behandeling buiten het Genderteam, bijvoorbeeld bij een psycholoog.
Gezichts- en lichaamsbeharing verdwijnt niet door het gebruik van hormonen. De hormonen zorgen er wel voor dat het veel minder snel groeit. Als u de diagnose genderdysforie heeft, kan het Genderteam een machtiging voor een ontharingsbehandeling voor u aanvragen bij de ziektekostenverzekering. U kunt zich dan aanmelden bij een kliniek die aangesloten is bij de Nederlandse Vereniging voor Huidtherapie. U krijgt dan een aantal ontharingsbehandelingen vergoed. Neem voor de hoogte van de vergoeding contact op met uw zorgverzekeraar.
Het stemgeluid verandert niet door de hormonen. We kunnen u verwijzen naar een logopedist en een KNO-arts. De logopedist luistert naar uw stemgeluid en stemgebruik. U bespreekt samen ook andere zaken die maken dat een stem past bij de genderidentiteit. Dat zijn bijvoorbeeld intonatie, uitspraak, woordkeuze, onderwerpkeuze en non-verbale lichaamstaal.
Op de polikliniek KNO heeft u dan eerst een afspraak met de logopedist en daarna een KNO-arts. Zij doen een stemonderzoek. Bij dit onderzoek meten we met een microfoon:
Het meten gebeurt door voorlezen, tellen, en klanken maken. Na dit onderzoek kijken zij wat de mogelijkheden zijn voor uw stem en geven een advies. Vaak verwijzen we u na het spreekuur naar een gespecialiseerde logopedist bij uw in de buurt. Hoe lang u afspraken heeft met de logopedist verschilt per persoon. Dit hangt af van de van wensen en mogelijkheden. Echt elke dag willen oefenen is hierbij belangrijk. Bent u hierna nog steeds niet tevreden dan is een stembandoperatie een mogelijkheid.
Het 1e jaar heeft u elke 3 maanden een afspraak. We bekijken of u last van bijwerkingen heeft. We doen bloedonderzoek en passen de behandeling met hormonen aan als dat nodig is.
Na het eerste jaar heeft u 1 keer in de 1 of 2 jaar nog een afspraak. Hoe vaak dat is, hangt af van hoe het emotioneel en lichamelijk met u gaat.
Als de hormoonbehandeling goed gaat, dan zijn na verloop van tijd operaties mogelijk:
Iedereen krijgt ook psychosociale begeleiding van het medisch maatschappelijk werk. Het kan zijn dat deze begeleiding niet voldoende voor u is. We kunnen samen met u op zoek gaan naar behandeling buiten het Genderteam, bijvoorbeeld bij een psycholoog.
Gezichts- en lichaamsbeharing verdwijnt niet door het gebruik van hormonen. De hormonen zorgen er wel voor dat het veel minder snel groeit. Als u de diagnose genderdysforie heeft, kan het Genderteam een machtiging voor een ontharingsbehandeling voor u aanvragen bij de ziektekostenverzekering. U kunt zich dan aanmelden bij een kliniek die aangesloten is bij de Nederlandse Vereniging voor Huidtherapie. U krijgt dan een aantal ontharingsbehandelingen vergoed. Neem voor de hoogte van de vergoeding contact op met uw zorgverzekeraar.
Het stemgeluid verandert niet door de hormonen. We kunnen u verwijzen naar een logopedist en een KNO-arts. De logopedist luistert naar uw stemgeluid en stemgebruik. U bespreekt samen ook andere zaken die maken dat een stem past bij de genderidentiteit. Dat zijn bijvoorbeeld intonatie, uitspraak, woordkeuze, onderwerpkeuze en non-verbale lichaamstaal.
Op de polikliniek KNO heeft u dan eerst een afspraak met de logopedist en daarna een KNO-arts. Zij doen een stemonderzoek. Bij dit onderzoek meten we met een microfoon:
Het meten gebeurt door voorlezen, tellen, en klanken maken. Na dit onderzoek kijken zij wat de mogelijkheden zijn voor uw stem en geven een advies. Vaak verwijzen we u na het spreekuur naar een gespecialiseerde logopedist bij uw in de buurt. Hoe lang u afspraken heeft met de logopedist verschilt per persoon. Dit hangt af van de van wensen en mogelijkheden. Echt elke dag willen oefenen is hierbij belangrijk. Bent u hierna nog steeds niet tevreden dan is een stembandoperatie een mogelijkheid.
Het 1e jaar heeft u elke 3 maanden een afspraak. We bekijken of u last van bijwerkingen heeft. We doen bloedonderzoek en passen de behandeling met hormonen aan als dat nodig is.
Na het eerste jaar heeft u 1 keer in de 1 of 2 jaar nog een afspraak. Hoe vaak dat is, hangt af van hoe het emotioneel en lichamelijk met u gaat.
Als de hormoonbehandeling goed gaat, dan zijn na verloop van tijd operaties mogelijk:
U kunt het Genderteam bellen van maandag tot en met vrijdag, tussen 8.00 en 16.30 uur. U kunt ook een e-mail sturen.