FXa-inhibitie in bloed

Trefwoorden

Klinisch doel

Om trombose te voorkomen wordt tegenwoordig vaak een van de DOACs (directe orale anticoagulania: apixaban, rivaroxaban, edoxaban) voorgeschreven. In het ziekenhuis krijgen patiënten met een verhoogde kans op trombose vaak een LMWH (low molecular weight heparin, bijvoorbeeld fraxiparine). LMWHs en de genoemde DOACs – de FIIa remmer dabigatran vormt een uitzondering – remmen het effect van Factor X, een stollingsfactor met een centrale plaats in de stollingscascade. Iets specifieker gezegd, de DOACs remmen geactiveerd Factor X (FXa) direct en de LMWHs remmen FXa indirect via binding aan antitrombine.

Het effect van DOACs en LMWHs hoeft in de regel niet gecontroleerd te worden, maar er zijn situaties waarin dat wel nodig is. Bij (kleine) kinderen moet het effect van LMWHs gemonitord worden. Het meten van DOACs kan soms noodzakelijk als er een spoedeisende chirurgische ingreep of trombolyse plaats moet vinden en kan ook in andere situaties geïndiceerd zijn. 

Het laboratorium meet de remming van FXa in vitro en rapporteert dit als percentage FXa-inhibitie. 

Het laboratorium heeft geen specifieke testen voor apixaban, rivaroxaban of anti-Xa

Het EPD biedt de mogelijkheid de mogelijkheid om een apixaban of rivaroxaban concentratie, of een anti-Xa activiteit aan te vragen. Het is essentieel dat de aanvrager zich realiseert dat de test die het laboratorium uitvoert – FXa-inhibitie – bij al deze aanvragen dezelfde is en niet differentieert tussen de verschillende medicamenten. Het laboratorium meet het effect van het medicament, niet de concentratie van het medicament. 

Let op bij de interpretatie van apixaban of rivaroxaban spiegels of anti-Xa-activiteit

Als een aanvrager via het EPD een apixaban spiegel aanvraagt, meet en rapporteert het laboratorium de FXa-inhibitie en rekent het resultaat van deze test om naar de bijbehorende apixaban concentratie in ng/ml. Als de aanvrager een anti-Xa activiteit aanvraagt omdat de patiënt een LMWH krijgt, wordt de FXa-inhibitie gerapporteerd samen met de omrekening naar de bijbehorende anti-Xa activiteit in IU/ml. Als een apixaban spiegel wordt aangevraagd bij een patiënt die in werkelijkheid rivaroxaban gebruikt, wordt de gemeten FXa-inhibitie omgerekend naar de bijbehorende apixaban spiegel. Als apixaban en rivaroxaban beiden worden aangevraagd, wordt het resultaat van de FXa-inhibitie omgerekend naar beide concentraties, onafhankelijk van het preparaat dat de patiënt krijgt. 

Als niet bekend is of een patiënt een FXa-remmer gebruikt, of als niet bekend is welke FXa-remmer een patiënt gebruikt, dient alleen de FXa-inhibitie te worden aangevraagd. In de tabel (zie bijgevoegde PDF) kan worden opgezocht met welke DOAC concentratie of anti-Xa activiteit het gerapporteerde percentage remming overeenkomt. 

Snelheid van rapportage

Er bestaan specifieke testen voor de apixaban, rivaroxaban en andere DOACs, maar die testen kunnen alleen batchgewijs worden uitgevoerd op apparatuur die zich niet leent voor een routine laboratorium. De FXa-inhibitie kan 24/7 met dezelfde snelheid worden gerapporteerd als andere routinebepalingen zoals de PT en de APTT. Strikt genomen verhoogt het omrekenen van het resultaat van de FXa-inhibitie naar DOAC-concentratie anti-Xa-activiteit de kans op interpretatiefounten (zie hierboven)en zou om die reden achterwege moeten worden gelaten. Anderzijds komt de omrekening de interpretatie, zeker in een spoedsituatie, ten goede. Dat is uiteindelijk de reden om wel te kiezen voor het omrekenen van FXa-inhibitie naar concentratie of activiteit. 

Niet geschikt voor het monitoren van het effect van Andexanet alfa

Andexanet alfa is een (dure) antagonist voor anti-FXa DOACs die soms bij levensbedreigende bloedingen wordt ingezet. Gebleken is dat laboratoriumtesten die zijn gebaseerd op het meten van FXa-inhibitie niet geschikt zijn om deze therapie te monitoren. 

Publicatie in voorbereiding

De FXa-inhibitie test is een modificatie van de gekalibreerde laboratoriumtesten voor het meten van anti-Xa, apixaban en rivaroxaban die het laboratorium tot november 2023 in gebruik had. Feitelijk is aan deze test(en) niets veranderd, maar is de kalibratie vervangen door een directe omrekening. Dit vereenvoudigt de test voor het laboratorium en voorkomt vertraging in de rapportagetijd door het uitvoeren van kalibraties en controles. Een publicatie over het principe van de FXa-inhibitie is in voorbereiding.