B cel subset (imm deficientie) in bloed

Klinisch doel:

Doel: Met deze immunofenotypering worden circulerende B cel subsets geanalyseerd in volbloed d.m.v. multikleuren flowcytometrie. Op basis hiervan kunnen afwijkingen in B cel subsets gedetecteerd worden. De bepaling wordt tevens gebruikt voor classificatie van pati�nten met een antistofdeficientie (met name common variable immune deficiencies). De B cel subsets analyse kan inzicht geven in de oorzaak van verminderende antistof productie.

Vereiste klinische informatie: Op het aanvraagformulier dient de standaardinformatie

(identificatie, geboortedatum, geslacht) te zijn ingevuld. Daarnaast is vermelding van de

klinische verdenking/diagnose essentieel.

Achtergrond informatie:

De diagnose van antistofdefici�nties vindt in eerste instantie plaats op grond van serum immuunglobuline (Ig) concentraties en de absolute aantallen B cellen in het bloed. Met behulp van analyse van de lymfocyten subsets in het bloed, waarbij de absolute aantallen B-, T- en NK cellen worden bepaald kunnen immuundefici�nties waarbij de T en/of B cellen sterk verlaagd of afwezig zijn (o.a. Severe Combined Immunodeficiency en X-linked agammaglobulinemie) worden gediagnostiseerd. Echter, voor de diagnostiek en classificatie van pati�nten met een antistofdeficientie waarbij de absolute aantallen B cellen niet verlaagd zijn is verdere analyse van B cel subsets van belang. Defecten in verschillende stadia in het B cel maturatie en differentiatie proces zijn beschreven. Deze defecten kunnen leiden tot verlaging/afwezigheid van bepaalde B cel subsets en tot een verminderde productie van antistoffen.

Met name bij pati�nten met een Common Variable ImmunoDeficiency (CVID) kan de B cel subset analyse inzicht geven in de oorzaak van de verminderende antistofproductie. Van de pati�nten met CVID heeft 90% normale aantallen B cellen, maar een groot deel van deze pati�nten heeft wel afwijkende aantallen van ��n of meerdere B cel subsets. Aan de hand van de flowcytometrische fenotypering van de B cel subsets kunnen, op basis van de aantallen na�eve, marginale zone-like, transitionele en memory B cellen, verschillende immunologisch homogene groepen binnen de CVID populatie ge�dentificeerd worden met ieder een eigen onderliggende pathofysiologie.

Beschrijving methode:

De verschillende B cel subsets brengen specifieke antigenen (CD-merkers) tot expressie op het cel oppervlak. De subsets worden van elkaar onderscheiden op basis van verschillen in expressie van eiwitmoleculen op het oppervlak, de zogenaamde CD-merkers. Met behulp van flowcytometrie wordt de expressie van de CD-merkers gemeten door de cellen te labellen met antilichamen, gekoppeld aan fluorochromen, die gericht zijn tegen de verschillende CD-merkers. Door middel van multikleuren flowcytometrie wordt de expressie van 8 verschillende CD-merkers nauwkeurig bepaald en worden de verschillende B cel subsets van elkaar onderscheiden (zie onderstaande tabel).

B cel subsets in perifeer bloed. B cellen zijn gedefinieerd als CD19+ cellen binnen CD45+ cellen.

-, geen expressie; +, expressie; low, lage expressie; hi, sterke expressie; dim, intermediaire expressie

Belasting voor de pati�nt:

Venapunctie.

Voorbereiding pati�nt:

Geen specifieke voorbereiding nodig.

Materiaalafname/Fixatie:

Afname van minimaal 1 ml bloed middels venapunctie in een EDTA buis. Het celmateriaal dient op kamertemperatuur te worden bewaard en verstuurd (niet koelen!).

Mogelijke toepassingen:

Het uitvoeren van een B cel immunofenotypering is zinvol:

- bij verdenking op B cel defici�nties

- voor classificatie van pati�nten met common variable immune deficiencies (CVID)

Interpretatie:

De B cel subsets worden omgerekend in absolute aantallen (aantal cellen per microliter bloed). De resultaten worden vervolgens beoordeeld door een medisch immunoloog aan de hand van de in het laboratorium beschikbare referentiewaarden.

Een recente publicatie laat zien dat vijf verschillende B cel patronen worden ge�dentificeerd op basis van afwijkingen in de B cel subsets in een groep van 37 CVID pati�nten (Driessen et al. Blood (2011) 118: 6814-23). Ieder B cel patroon omvat een immunologisch homogene groep pati�nten met mogelijk een eigen onderliggende pathofysiologie. De CVID pati�nten worden na analyse van de B cel subsets geclassificeerd volgens de hieronder beschreven 5 B cel patronen:

Patroon 1: 22% (8/37) van de pati�nten hebben verlaagde aantallen transitionele en memory B cellen, mogelijk veroorzaakt door een defect in de B cel productie vanuit het beenmerg .

Patroon 2: 11% (4/37) pati�nten hebben verlaagde aantallen na�eve mature, marginale zone-like en memory B cellen, mogelijk veroorzaakt door een defect in de vroege fase van de perifere B cel ontwikkeling, waardoor B cel maturatie en overleving na het transitionele B cel stadium geblokkeerd is.

Patroon 3: 32% (12/37) van de pati�nten hebben verlaagde aantallen marginale zone-like B en memory B cellen, mogelijk veroorzaakt door een defect in de (antigeen-gemedieerde) B cel activatie en proliferatie.

Patroon 4: 19% (7/37) van de pati�nten hebben alleen een verlaagd aantal memory B cellen, mogelijk veroorzaakt door een germinal center defect.

Patroon 5: Bij 16% (6/37) van de pati�nten zijn er geen afwijkingen in de absolute aantallen van de B cel subsets zichtbaar en wordt de verlaagde antistof productie waarschijnlijk niet veroorzaakt door een defect in de B cel differentiatie, maar door een defect in de plasmacellen.

Correlatie met klinische complicaties:

Vanwege het gelimiteerde aantal pati�nten in bovengenoemde studie kunnen er (nog) geen harde conclusies getrokken worden over de associatie van de verschillende B cel patronen met klinische complicaties. Een verhoogd aantal CD21low B cellen was echter geassocieerd met auto-immuniteit. Verder kwam splenomegalie met name voor bij pati�nten met verlaagde aantallen transitionele B cellen (B cel patroon 1).

B cel patronen 1 en 2 waren sterk geassocieerd met verminderde aantallen na�eve CD4+ T cellen, wat erop duidt dat er in deze twee groepen naast een defect in de B cellen ook sprake is van een T cel defect.

Vergelijking andere methodes:

De uitkomsten van de B cel subset bepaling dienen altijd te worden ge�nterpreteerd in samenhang met de uitkomsten van de lymfocyten subset analyse en de klinische gegevens.

Literatuur:

-           Driessen et. al. B-cell replication history and somatic hypermutation status identify distinct pathophysiologic backgrounds in common variable immunodeficiency. Blood (2011) 118(26):6814-23

-           Schatorje et. al. Age-matched reference value for B-lymphocyte subpopulations and CVID classifications in children. Scandinavian Journal of Immunology (2011) 74:502-10

-           Driessen et al. Primary antibody deficiencies. Eur J Pediatr (2011) 170: 693-702

-           Wehr et. al. The EUROclass trial: defining subgroups in common variable immunodeficiency. Blood (2008) 111: 77-85

-           Warnatz et. al. Flowcytometric phenotyping of common variable immunodeficiency. Clinical Cytometry Society (2008) 74B: 261-71

Model van de pathofysiologische mechanismen achter de afwijkingen in B cel ontwikkeling in CVID pati�nten ingedeeld in 5 verschillende B cel patronen. A) Normale perifere B cel ontwikkeling. B-F) abnormale perifere B cel ontwikkeling ingedeeld in �5 verschillende B cel patronen.��� ������