| |
Doel: Onderzoek van de exocriene pancreas functie.
Vereiste klinische informatie: Standaard gegevens bij aanvraag laboratorium onderzoek.
Beschrijving methodes: De bepaling van pancreas-elastase (p-elastase) gebeurt met een ELISA immunochemische bepaling.
Belasting voor de patiënt
Inleveren van een kleine portie feces.
Materiaalafname/Fixatie
Geen bijzondere maatregelen nodig, materiaal drie dagen houdbaar bij kamertemperatuur.
Mogelijke toepassingen:
Alle verdenkingen van exocriene pancreasinsufficiëntie, zoals:
- chronische pancreatitis, vaak ten gevolge van alcoholmisbruik of obstructief proces;
- cystic fibrosis;
- steatorroe;
- malabsorptiesyndroom.
De bepaling van p-elastase vervangt andere exocriene pancreasfunctietesten, zoals de bepaling van chymotrypsine in feces en de PABA-test. Zij wordt ingezet als aanvulling op de bepaling van vet in feces of als eerste diagnostische test bij de diagnostiek van pancreasinsufficiëntie.
De bepaling van p-elastase is niet belastend voor de patiënt, in tegenstelling tot de vroegere invasieve secretine/pancreozyminetest of de nog veel gebruikte ERCP-scopie.
Interpretatie: Pancreas-elastase (p-Elastase 1) is één van de proteolytische enzymen die door de pancreas als zymogeen worden geproduceerd, het is een serineprotease dat onder andere elastine in voedingsbestanddelen hydrolyseert. Het p-elastase moet niet verward worden met het elastase van neutrofiele leukocyten.
p-Elastase, vroeger ook protease E genoemd, is een 28 KD glycoproteïne, dat in de darm grotendeels een complex vormt met galzuren en cholesterol of cholesterolafbraakproducten. In serum komt ook p-elastase voor, gebonden aan a2 -macroglobuline en a1-antitrypsine.
p-Elastase is buitengewoon stabiel in feces (tot 3 dagen bij kamer-temperatuur) en is pancreasspecifiek, daarom zeer geschikt voor diagnostiek met betrekking tot de exocriene pancreasfunctie. Ter vergelijking, p-elastase passeert de darmen onveranderd (wordt zelfs tot vijf maal geconcentreerd), terwijl chymotrypsine reeds tijdens de darmpassage voor circa 99% wordt afgebroken. Ook pancreaslipase wordt voor een belangrijk deel afgebroken in de darm.
Pancreasinsufficiëntie leidt tot een verlaagde p-elastase concentratie in feces. In vergelijking met chymotrypsine heeft de meting van p-elastase zowel een hogere specificiteit als een hogere sensitiviteit, terwijl de bepaling beter reproduceerbaar is. Ten opzichte van de geldende �??gouden standaard�?? de secretine/pancreozyminetest, wordt een vergelijkbare sensitiviteit en specificiteit gerapporteerd voor p-elastase. p-Elastase is niet verhoogd bij suppletietherapie met dierlijke of planaardige producten, aangezien de huidige analysetechniek alleen humaan p-elastase meet. Bij CF-patiëntjes worden p-elastaseconcentraties gevonden �?� 15μg/g feces, met name voor patiënten met een homozygote �?F508 mutatie, de meest frequent voorkomende mutatie in W-Europa.
Bij een chronisch verlopende pancreatitis kunnen lipase en amylase in serum normaal zijn, in feces wordt wel een verlaagde p-elastase gevonden.
Meting van p-elastase in serum zou ingezet kunnen worden bij de diagnostiek van acute pancreatitis, er wordt tot circa 10 dagen na de acute fase nog verhoogde p-elastasewaarden aangetroffen. Aangezien de bepaling niet 'cito' buiten kantooruren beschikbaar is, wordt bij de vraagsteling acute pancreatitis doorgaans gebruik gemaakt van lipase of amylase meting in plasma of serum.
Valkuilen: Bij obstructie van de papil van Vater en bij zeer waterige feces kunnen fout lage waarden worden gemeten.
Referentiewaarden: Vanaf de leeftijd van één week > 200 μg/g feces, bij gezonde controle personen kunnen waarden tot circa 2000 μg/g feces worden verwacht, met uitschieters tot circa 4000 μg/g feces.
Bij ernstige exocriene pancreasinsufficiëntie worden waarden < 100 μg/g feces gemeten.
Tarief (excl. ordertarief): Geen tarief vastgesteld.
Literatuur:
Achtergrondinformatie
- Dominguez-Muñoz JE, Hieronymus C, Sauerbruch T, et al. Fecal elastase test: evaluation of a new noninvasive pancreas function test. Am J Gastroenterol 1995; 90: 1834-7
.
- Löser C, Möllgaard A, Fölsch UR. Fecal elastase I: a novel, highly sensitive, and specific tubeless pancreatic function test. Gut 1996; 39: 580-6
.
- Stein J, Jury M, Szeigolet A, et al. Immunoreactive elastase I: clinical evaluation of a new noninvasive test of pancreatic function. Clin Chem 1996; 42: 222-6
.
- Phillips IJ, Rowe DJ, Dewar P, et al. Faecal elastase 1: a marker of exocrine pancreas insuffiency in cystuc fibrosis. Ann Clin Biochem 1999; 36: 739-42
.
|
|
