“Anesthesiegassen zijn onzichtbaar, maar niet onschadelijk,” benadrukt Struys. “Als ze in de lucht blijven hangen, kunnen ze schadelijk zijn voor medewerkers – denk aan hoofdpijn, slaperigheid en mogelijk zelfs langdurige gezondheidseffecten. Het zijn sterke broeikasgassen die lang in de atmosfeer blijven; lachgas bijvoorbeeld tot wel 114 jaar. Afvangen is dus essentieel voor medewerkers, patiënten én het milieu.”
Struys raakte al in de jaren 90 aan de universiteit van Gent geïnteresseerd in de toxiciteit van inhalatie-anesthesiemedicatie. Als anesthesioloog en farmacoloog keek hij naar het effect op mens en milieu. Als voormalig hoofd Anesthesiologie van het UMCG en in Europees verband pleit hij al jaren voor het beter reguleren van milieubelastende anesthesiegassen, met resultaat. Lachgas wordt in het UMCG al meer dan 10 jaar alleen nog op strikte medische indicatie gebruikt. Ook voor andere middelen, zoals sevofluraan, bestaan systemen om ze af te vangen en te vermijden dat ze in de atmosfeer terecht komen.
“In de OK’s van het UMCG vangen we de anesthesiegassen die patiënten uitademen af met speciale bussen en filtersystemen, zodat ze niet via het evacuatiesysteem in de buitenlucht terecht komen”, legt Michel Struys uit: “Dat vraagt om technische innovatie, want niet alle gassen laten zich even makkelijk vangen. Daarom richten we ons ook op andere toedieningsvormen om het gebruik van anesthesiegassen te beperken.”
Het UMCG is internationaal koploper op het gebied van Target Controlled Infusion. Dit is een computergestuurde methode om anesthesiemiddelen zoals propofol heel nauwkeurig via een spuitpomp toe te dienen. Struys: “De pomp met ingebouwde computermodellen regelt volautomatisch de optimale dosis en inloopsnelheid, gebaseerd op patiëntparameters en farmacologische modellen. Zo voorkomen we verspilling en minimaliseren we het gebruik van dampvormige, milieubelastende middelen. De hier in Groningen ontwikkelde modellen worden inmiddels wereldwijd klinisch toegepast.”
Als het gaat om anesthesie behoort het UMCG tot de duurzaamste ziekenhuizen in zijn soort. Meer dan 80% van onze volwassen patiënten krijgt perfect afgestemde anesthesie direct in de bloedbaan (intraveneus). Daarmee vermijden we broeikasgassen die dan dus ook niet in het milieu terecht komen. Lachgas gebruiken we zelden, waardoor we de uitstoot van het schadelijkste broeikasgas in de zorg minimaliseren.
Ondanks de vooruitgang ziet Struys nog genoeg uitdagingen: “Niet alle gassen kunnen momenteel volledig worden opgevangen of hergebruikt. We zijn volop in gesprek met ingenieurs, leveranciers én de overheid om technologische en wettelijke barrières weg te nemen. Europa loopt nog achter als het gaat om het hergebruik van afgevangen gassen – daar is wetgeving nodig. Ook willen we de reststromen van onze opvangsystemen circulair verwerken.”
Met medische zuurstof kunnen we ook zorgvuldiger omgaan denkt Struys: “Zuurstof is niet toxisch, maar het produceren ervan kost veel elektriciteit. Het zomaar weg laten lopen is dus verspilling. Gebruiken we de zuurstof van het anesthesietoestel niet, dan moeten we die altijd dichtdraaien. Dit is als de kraan uit zetten als je geen water meer nodig hebt. Alleen zie je water wegstromen, maar zuurstof niet.”
“We zijn op het vlak van de anesthesie een voorbeeld, maar kijken graag ook naar wat we kunnen leren van collega-instellingen; vooral op het gebied van logistiek en de verwerking van afvalstromen kunnen we nog stappen zetten. Ook vraagt de implementatie van nieuwe systemen om cultuurverandering, en dat lukt alleen als de hele keten meedoet.”
De boodschap van Struys is duidelijk: “Duurzame anesthesie vraagt om voortdurende innovatie én samenwerking. Alleen zo creëren we een toekomstbestendig, veilig en groen UMCG.”