Bekijk de volledige TEDx Talk van Schelto Kruijff
"Als samenleving hebben we anno 2026 haast religieuze verwachtingen van ziekenhuizen," aldus Kruijff. Hij begon zijn carrière in Malawi, waar de zorg leek op die van Europa honderd jaar geleden. Voor een ernstig zieke jongen kon hij er weinig meer doen dan een matras brengen, wat morfine geven en er voor hem zijn. Terug in Europa werkte hij in wat hij "kathedralen van gezondheidszorg" noemt, ziekenhuizen waar alles mogelijk leek.
Die verwachtingen wortelen in de gouden eeuw van de geneeskunde (1880–1920). Penicilline, anesthesie, chemo- en radiotherapie: wonderen werden routine en het aantal ziekenhuizen explodeerde. Maar Kruijff wijst erop dat onze volksgezondheid al verbeterde vóór deze medische revolutie.
Schoon water, goede voeding, veilige huisvesting, sanitatie en onderwijs , dát zijn de echte gamechangers. Slechts 11% van onze gezondheidswinst is toe te schrijven aan gezondheidszorg; de rest komt door sociaal-maatschappelijke vooruitgang. Goed onderwijs, dagelijkse voeding, veilige huisvesting en financiële zekerheid hebben een veel grotere invloed op onze levensverwachting.
Toch investeren we hierin veel minder dan in de zorgsector. Die verbruikt jaarlijks 110 miljard euro — een groot deel van de maatschappelijke portemonnee, waar de gehele onderwijssector nog geen 50 miljard van neemt. Ter vergelijking: de ziekenhuiszorg alleen al kost 35 tot 40 miljard per jaar, meer dan de hele onderwijsbegroting. En dat terwijl een kind dat goed onderwijs geniet, veilig opgroeit en nooit honger lijdt, statistisch gezien een stuk minder zorg nodig zal hebben.
Kruijff zag dit met eigen ogen bevestigd toen hij vijftien jaar later Malawi opnieuw bezocht. De ziekenhuizen waren vrijwel onveranderd — maar de levensverwachting was gestegen van 56 naar 64 jaar.
Een groot deel van al het geld dat we in Nederland verdienen gaat naar de zorg. Als we zo doorgaan, moet straks één op de vier kinderen in de zorg werken, terwijl we er nauwelijks gezonder van worden. Integendeel: het aantal mensen met langdurige ziekten en psychische problemen groeit. Bovendien is de zorgsector verantwoordelijk voor 5% van de nationale CO₂-uitstoot, wat bijdraagt aan klimaatverandering , het grootste gezondheidsprobleem van de toekomst.
Kruijff pleit voor een fundamentele herdefiniëring van gezondheidszorg, een visie die hij ziet aansluiten bij die van de negentiende-eeuwse Nederlandse Hygiënisten. Gezondheid ontstaat vooral buiten het ziekenhuis. We kunnen de vervuilende kant van onze zorg niet langer accepteren, en moeten erkennen dat leefstijl en sociaal-economische omstandigheden onze volksgezondheid meer bepalen dan welke behandeling dan ook.
Dat betekent ook: stoppen met zinloze of schadelijke behandelingen, en accepteren dat sterven onderdeel is van het leven, ook in het ziekenhuis. Soms zijn comfort, rust en acceptatie helender dan doorgaan met behandelen. Investeren in gezondheid moet bewuster en gerichter.
Juist medici moeten zich hard maken voor planetaire gezondheid, het welzijn van de mens in samenhang met de planeet en haar ecosystemen. Ziekenhuizen moeten verduurzamen. En artsen die pleiten voor een suiker-, zout- of vettaks, of die strijden tegen pesticiden en tabak? Dat zijn wat Kruijff betreft de helden van deze tijd.
Benieuwd naar het hele verhaal? Bekijk de volledige TEDx Talk van Schelto Kruijff.