Het begint met een CT-scan. In het 3D Lab van het UMCG zetten specialisten deze beelden daarna om in een gedetailleerd digitaal 3D-model van het bot. Als één arm problemen geeft, maken ze ook een 3D-model van de andere, gezonde arm. Die dient als voorbeeld. ‘Door die twee modellen met elkaar te vergelijken, zie je exact waar en hoe het bot afwijkt,’ vertelt Nick Assink, technisch geneeskundige in het 3D Lab.
Waar chirurgen vroeger vaak tijdens de operatie moesten bepalen waar ze moesten corrigeren, kan dat nu met 3D-technologie al grotendeels vooraf worden gepland. Technici ontwerpen patiëntspecifieke mallen die precies op het bot passen en als een sjabloon fungeren voor de chirurg. ‘Tijdens de operatie leiden die mallen de instrumenten naar de juiste plek,’ legt Assink uit. ‘Wat je op de computer bedenkt, neem je letterlijk mee naar de operatiekamer.’ Dat digitale ontwerp wordt vervolgens met een 3D-printer geprint tot een tastbaar model op ware grootte. Met dit model in handen kunnen chirurgen de operatie tot in detail voorbereiden.
Bij kleine verdraaiingen of complexe botbreuken is deze aanpak bijzonder handig, omdat de juiste stand moeilijk met het blote oog te zien is. ‘De mal werkt een beetje zoals een IKEA-bouwpakket: hij past precies, maar wel alleen op één manier,’ zegt Assink. Hierdoor verloopt de operatie nauwkeurig en vaak sneller. Voor patiënten betekent dit dat het bot dichter bij de oorspronkelijke stand komt, met minder kans op pijn of beperkingen, en meestal een sneller herstel.
De mal werkt een beetje zoals een IKEA-bouwpakket: hij past precies, maar wel alleen op één manier
In het 3D Lab werken technisch geneeskundigen, biomedisch ingenieurs en chirurgen nauw samen. Zodra de scan binnen is, start het digitale ontwerp. Elk bot is anders, dus elk model is maatwerk. Het ontwerpen en printen kost enkele uren, maar die voorbereiding bespaart uiteindelijk veel tijd in de operatiekamer. De techniek wordt vooral gebruikt bij complexe botproblemen, bijvoorbeeld wanneer een bot na een breuk verkeerd is vastgegroeid. Ook bij andere ingrepen, zoals het verwijderen van bottumoren, het plaatsen van wervelschroeven en de planning van botbreuken, wordt deze 3D-techniek steeds vaker toegepast. Jaarlijks helpt deze techniek in het UMCG honderden patiënten.
Het UMCG werkt samen met ziekenhuizen in de regio, zodat meer patiënten die baat hebben bij deze 3D-geplande operaties ook dichter bij huis geholpen kunnen worden. Zo hoeven patiënten minder te reizen en kan sneller worden ingegrepen. De 3D-analyse helpt niet alleen om de operatie nauwkeurig uit te voeren, maar kan soms ook laten zien dat een ingreep helemaal niet nodig is, bijvoorbeeld als een afwijking klein is. Zo worden onnodige operaties voorkomen en hebben patiënten vaak minder pijn en beperkingen tijdens het herstel.
Chirurg Frank IJpma gebruikt de techniek veel in de praktijk: ‘Het draait uiteindelijk om zo goed mogelijk herstel. Met 3D-technologie kunnen we botten heel gericht terugzetten in de juiste stand. Dat maakt een groot verschil voor hoe iemand na de operatie weer kan bewegen.’
In de rubriek #hoedan geven we antwoorden op vragen die je altijd al had, of waarvan je niet eens wist dat je ze had. Elke acht weken trakteren we je op een nieuw inzicht.
