Eén op de vier mannen en één op de vijf vrouwen in Nederland krijgt ermee te maken: hartfalen. ‘Het komt veel voor en patiënten voelen zich vaak slecht’, weet UMCG-cardioloog en hoogleraar Adriaan Voors. Het hart is minder goed in staat om het bloed rond te pompen, wat vaak leidt tot ernstige benauwdheid, vermoeidheid en herhaaldelijke ziekenhuisopnames.
Al sinds het begin van Voors’ carrière wordt er onderzoek gedaan naar medicijnen. Nu, meer dan 35 jaar later, bewijst UMCG-onderzoek wat zich al eerder uittekende: een combinatie van vier hartfalenmedicijnen biedt een enorme levenswinst voor patiënten. Het gaat om een combinatie van angiotensine receptor neprilysine-remmers, bètablokkers, aldosteronreceptorantagonisten (MRA’s) en SGLT2-remmers.
Arts-onderzoeker Bart van Essen, recent gepromoveerd, analyseerde bijna 90 internationale onderzoeken met meer dan 100.000 patiënten. Hij berekende van alle combinaties van medicijnen de verwachte opbrengst. Hieruit blijkt dat de huidige standaardbehandeling met vier relatief goedkope geneesmiddelen het leven van patiënten aanzienlijk verlengt.
‘De zogenaamde Fantastic Four leveren gemiddeld meer dan vijf extra levensjaren op’, zegt Van Essen. ‘Voor vijftigjarigen is dat zelfs bijna acht jaar. Bovendien vermindert de kans op ziekenhuisopnames en zijn de klachten vaak minder ernstig. Daarmee hebben we in de afgelopen decennia enorme stappen gezet.’ Toch is dit niet het eindpunt, benadrukt Voors: ‘We zijn onderweg. De basis van vier middelen is sterk, maar de zoektocht naar verdere verbeteringen gaat door.’
Naast de standaardbehandeling wordt onderzocht of extra middelen nog meer gezondheidswinst kunnen opleveren. Zo lijkt het toevoegen van een vijfde middel, vericiguat, nog een extra levenswinst van ruim een half jaar te kunnen geven. Voors waarschuwt echter om niet te vroeg te juichen: de recent vrijgekomen gegevens moeten nog nader bestudeerd worden. Ook oude middelen worden opnieuw bekeken. Zo coördineert het UMCG momenteel een studie naar digoxine in lage dosering. Dit middel, ooit veelgebruikt maar later verdrongen door modernere therapieën, zou opnieuw een rol kunnen krijgen als vijfde of zesde geneesmiddel.
‘We willen uiteindelijk naar maatwerk: welke patiënt heeft baat bij welk middel?’, aldus Voors. ‘De Fantastic Four blijven de basis, maar we zijn volop bezig om de volgende stap te zetten.’
"Er zijn patiënten die het te belastend vinden om zoveel medicijnen te slikken. Maar er zijn ook artsen die niet alle medicijnen voorschrijven."
Hoewel het UMCG-onderzoek onderstreept hoe waardevol de combinatie van vier hartfalenmedicijnen voor patiënten is, krijgt zo’n 60 procent van de patiënten niet de volledige behandeling. Hoe kan dat? ‘Soms is het zo dat een patiënt één van de medicijnen niet kan verdragen’, zegt Voors. ‘En er zijn ook patiënten die het te belastend vinden om zoveel medicijnen te slikken. Maar er zijn ook artsen die niet alle medicijnen voorschrijven.’ Samen met collega’s in het land zet Voors erop in om dit aantal terug te dringen.
Voors is trots op de bijdrage die het UMCG in de afgelopen decennia heeft gehad aan het onderzoek naar de verschillende medicijnen. ‘Hartfalen is onze specialisatie, daarom zijn we overal bij betrokken.’ Nu is het tijd voor de volgende stap, vertelt hij: hoe kunnen we nog meer maatwerk bieden? ‘Als je een patiënt hebt met bepaalde kenmerken, hoe reageert hij dan op de medicijnen? Nu worden alle patiënten met hartfalen nog op gelijk behandeld. In de toekomst willen we specifieker kijken wat iemand het beste kan krijgen. Al blijft de combinatie van de vier medicijnen de basis.’
Het onderzoek naar de beste combinatie van medicijnen benadrukt hoeveel winst we in de afgelopen decennia hebben gemaakt in de behandeling van hartfalen, besluit Voors. ‘Het is ontzettend belangrijk om zoveel mogelijk patiënten daadwerkelijk te behandelen met deze combinatie van vier medicijnen. Hiermee hebben we hartfalen gedeeltelijk op de knieën gekregen.’
Ze staan al enige tijd bekend als de ‘Fantastic Four’ als het gaat om medicatie tegen hartfalen. In combinatie zorgen ze ervoor dat het hart beter functioneert, patiënten minder ernstige symptomen hebben en een betere kwaliteit van leven. Het gaat hierbij om patiënten met een verminderde ejectiefractie (HFrEF). Zij hebben hartfalen waarbij de pompkracht van de linkerkamer van het hart is verminderd. De ‘Fantastic Four’ zijn:
1) Angiotnesine Receptor Neprilyisine Remmers (ARNI’s): helpen om de bloeddruk te verlagen, waardoor het hart minder hard hoeft te werken.
2) Bèta-blokkers: vertragen de hartslag en verminderen de kracht van hartslagen, waardoor de belasting van het hart minder groot wordt
3) Aldosteron-antagonisten (MRA’s): verwijderen overtollig zout en water, verminderen zwellingen en kortademigheid en beschermen het hart.
4) SGLT2-remmers: verwijderen overtollig suiker en zout via urine, verminderen symptomen van hartfalen en verbeteren de hartfunctie.
