Voedingsadviezen om problemen bij een dwarslaesie te voorkomen

Heb je een dwarslaesie, dan moet je meestal je eet- en drinkgewoontes aanpassen. Anders is de kans groot dat je te zwaar wordt. ‘Dan kun je diabetes en hart- en vaatziekten krijgen. En het wordt lastiger om jezelf vooruit te rijden en van rolstoel naar bed te gaan’, vertelt diëtist Michelle Vinke. Om problemen te voorkomen, krijgen patiënten met een dwarslaesie voedingsadvies.

Op de foto: Michelle Vinke

‘Als de dwarslaesie net is ontstaan, lig je vaak lange tijd in bed. Je gebruikt je spieren dan niet waardoor ze afnemen’, vertelt Michelle. ‘Meestal heb je ook minder zin eten en drinken. Je krijgt dan minder eiwitten binnen waardoor je spieren nog verder afnemen. Veel patiënten vallen in deze periode af, sommigen zijn daar blij mee. Die denken: Eindelijk ben ik de extra kilo’s kwijt! Helaas ben je het verkeerde kwijt: spieren in plaats van vet.’

Extra energie nodig

Omdat je veel in bed ligt en weinig doet, kun je denken dat je minder eten nodig hebt. Maar dat is niet zo. Michelle legt uit hoe dat zit. ‘Je hebt goede voeding nodig om je spieren te behouden. Ook heb je extra energie nodig voor je herstel. Je lichaam moet namelijk heel hard werken om de gevolgen van de dwarslaesie te verwerken. Eet je niet goed, dan heb je ook meer kans op doorligwonden. Het is vooral belangrijk dat je genoeg eiwitten binnenkrijgt. Je kunt dan bijvoorbeeld het advies krijgen extra vleeswaren op je boterham te doen. Maar het kan ook zijn dat je speciale drinkvoeding nodig hebt of sondevoeding. ’

Andere uitdaging

Ben je zo ver opgeknapt dat je kunt gaan revalideren, dan heb je een heel andere uitdaging: niet te veel aankomen. ‘Je hebt minder eten nodig omdat je lichamelijk minder actief bent dan voor de dwarslaesie’, vertelt Michelle. ‘Een man heeft gemiddeld 2500 calorieën per dag nodig, na de dwarslaesie gemiddeld nog maar 1500. Hoeveel je nodig hebt, hangt van de soort dwarslaesie af. Iemand die zijn benen nog kan gebruiken, heeft meer calorieën nodig dan iemand die zijn benen niet meer kan bewegen.’ 

10 tot 20 kilo zwaarder

Blijf je hetzelfde eten en drinken als je voor je dwarslaesie deed, dan kun je na 2 jaar 10 tot 20 kilo zwaarder zijn. De kans op diabetes en hart- en vaatziekten kan daardoor vergroten. Ook wordt het moeilijker om jezelf vooruit te rijden of van je rolstoel naar je bed te gaan en andersom. Jezelf wassen wordt ook lastiger en je hebt meer risico op huidinfecties.

Afvallen is extra lastig

Ben je te zwaar geworden, dan is het extra lastig om af te vallen. ‘Een gezond persoon kan per dag 500 calorieën minder gaan innemen. Bij iemand met een dwarslaesie is dat maar 100 tot 200. En je moet goed kijken hoe je dat gaat doen want je moet geen tekort aan bepaalde voedingsstoffen krijgen. Per persoon verschillen de mogelijkheden. De een kan bijvoorbeeld iedere dag een boterham minder eten, voor de ander is het beter om ‘s avonds een kleinere portie te nemen.’

Te licht kan ook

Er zijn ook patiënten die juist te licht worden. ‘Bijvoorbeeld doordat ze complicaties hebben. Of doordat ze hulp nodig hebben bij het eten en het moeilijk vinden daarom te vragen’, vertelt Michelle. ‘Die kunnen dan tijdelijk drinkvoeding of sondevoeding nodig hebben.’

Schijf van Vijf

Om zo gezond mogelijk verder te leven met een dwarslaesie, krijgen patiënten tijdens hun revalidatiebehandeling voorlichting over voeding. ‘Ik vertel ze dat de basis de Schijf van Vijf van het Voedingscentrum is. Daarmee krijg je alle voedingsstoffen binnen, zoals vitaminen, koolhydraten en vetten. Maar ze moeten nu kleinere porties nemen dan ze gewend zijn omdat ze minder calorieën verbranden’, vertelt Michelle.

Schrikken

De diëtisten stimuleren patiënten gezonde keuzes te maken. ‘Als ik vertel dat er in een glas vruchtensap 5 tot 6 suikerklontjes zitten en 110 calorieën, schrikken patiënten vaak. Drink je meerdere glazen per dag, dan gaat het dus hard. Je kunt beter een glas zuivel, water, koffie of thee nemen. En het is bijvoorbeeld goed om te weten dat een patatje mayonaise 600 calorieën bevat. Eet je dat, dan heb je al een derde aan calorieën binnen van wat je op een dag mag.’

Kun je dan nooit meer iets lekkers eten? ‘Dat kan best af en toe want anders houd je het niet vol’, zegt Michelle. ‘Ga je bijvoorbeeld naar een verjaardag, kies dan iets lekkers uit en geniet er van. Maar je kunt beter niet steeds iets extra’s nemen.’ 

Gezond én lekker

Patiënten die revalideren kunnen ook meedoen aan een kookworkshop. Van de ergotherapeut leren ze dan hoe ze vanuit de rolstoel kunnen snijden en koken. Een diëtist geeft adviezen over het bereiden van een gezonde én lekkere maaltijd. ‘Ik leg dan bijvoorbeeld uit dat je het best volkoren producten kunt gebruiken en zo min mogelijk zout’, vertelt Michelle. ‘Laatst hadden we een lekkere couscous salade gemaakt voor de lunch. Met veel groenten, gerookte kip en verse kruiden. De patiënten vonden het heerlijk. Ook vonden ze het gezellig om samen te koken en te eten.’