Evelyn Finnema: meer zeggenschap en ontwikkelruimte voor verpleegkundigen

Liefst 40% van de startende verpleegkundigen verlaat binnen twee jaar het beroep. ‘Als je niet gezien wordt, kun je ook makkelijk weer vertrekken.’

‘Verpleegkunde. Zie de mens!’, is de titel van de oratie van hoogleraar Verplegingswetenschap en Onderwijs Evelyn Finnema. Daarmee doelt zij niet alleen op de patiënt, die als zorgverlener moet zien, maar ook op de verpleegkundigen zelf. Liefst 40% van de startende verpleegkundigen verlaat binnen twee jaar het beroep. ‘Als je niet gezien wordt, kun je ook makkelijk weer vertrekken.’ Finnema pleit voor meer zeggenschap voor verpleegkundigen en betere kansen om te groeien in hun werk.

De zorg staat onder druk: De wachtlijsten nemen toe, de zorgvraag wordt de komende jaren steeds groter en tegelijkertijd is er de uitstroom en uitval van verpleegkundigen groot. Een zorgelijke ontwikkeling, zeker als we de cijfers van hoogleraar Evelyn Finnema horen. Twee op de vijf startende verpleegkundigen kiest binnen twee jaar voor een ander beroep. De werkdruk is groot, het ziekteverzuim hoog, het is steeds moeilijker om nachtdiensten te vullen en verschillende specialismen staan onder druk, zoals het werken op de IC of de spoedeisende hulp.

Kortom: De noodzaak om te veranderen is nog nooit zo groot geweest als nu, zegt Evelyn Finnema, hoogleraar Verplegingswetenschap en Onderwijs van het UMCG en de Rijksuniversiteit Groningen. Op dinsdag 5 oktober houdt zij haar oratie.  De professionele ontwikkeling van verpleegkundigen is één van de drie pijlers die hierbij aan bod komt. Ze licht alvast een tipje van de sluier.

Hoe komt het dat zoveel jonge verpleegkundigen stoppen?
Finnema: ‘Dat heeft te maken met verschillende zaken. Om te beginnen: als verpleegkundige kom je gelijk in heftige situaties terecht; in de zorg gaat het met regelmaat over leven en dood. Waar je bij andere beroepen langzaam maar zeker complexer werk kunt doen, moet je er als verpleegkundige meteen staan. Daar moeten we jonge verpleegkundigen beter op voorbereiden, tijdens hun stage en door ze beter te laten landen op de afdeling als ze beginnen met werken. Er moet meer ruimte komen voor coaching en intervisie. Doordat de werkdruk zo groot is, is er voor dit soort belangrijke zaken te weinig tijd. We kunnen het werk en de werkdruk niet veranderen, maar wel hoe we ermee omgaan.’

Hoe kunnen we de stages van verpleegkundigen in opleiding verbeteren?
‘Door de hoge werkdruk is er vaak te weinig tijd om stagiairs goed te begeleiden, waardoor jonge verpleegkundigen geen goed beeld van het vak hebben wanneer ze starten. Studenten begeleiden kost tijd en tijd is schaars in de zorg. Toch moeten we juist meer in goede stages investeren, bijvoorbeeld door te variëren in stages en studenten aan verschillende rollen te laten proeven, zodat ze kunnen ontdekken wat ze wel en niet willen.’

En wat is er vervolgens nodig om startende verpleegkundigen beter op weg te helpen?
‘Er moet meer ruimte zijn om te kunnen bespreken hoe het met je gaat en hoe je je kunt ontwikkelen: coaching en intervisie is cruciaal. Het is belangrijk om mensen een goed perspectief te bieden. Hoe kunnen ze zich als professional ontwikkelen en wat is ervoor nodig om plezier in je werk te hebben? Verpleegkundigen moeten meer verantwoordelijkheid krijgen over hun eigen ontwikkeling. En meer dan nu moeten er verschillende loopbaanpaden komen. Door op verschillende afdelingen of in verschillende organisaties te werken kun je ontdekken waar je hart ligt. En je kunt je werk aantrekkelijker maken door functies te combineren. Bijvoorbeeld door als verpleegkundige ook onderzoek te doen of onderwijs te geven.’

Je pleit ook voor meer zeggenschap. Waarom?
‘Er zitten nu in de zorg zelden verpleegkundigen op beslissende functies. Dat moet veranderen, in alle lagen van de organisatie. Daar is een cultuurverandering voor nodig en dat gaat stapsgewijs de goede kant op. Als verpleegkundigen moeten we dit blijven agenderen, zonder drammerig te worden. Zeggenschap is geen doel op zich, maar een middel. Hoe leveren we onze bijdrage in de hele zorgketen, hoe brengen we onze professionele kennis in en hoe zorgen we samen voor een betere zorg? Dat lukt alleen als verpleegkundigen ook aan tafel zitten.’

Meer weten over de visie van Finnema op de rol van verpleegkundigen? Lees dan:
- De patiënt is de piloot en de verpleegkundige de co-piloot
- Evelyn Finnema is de nieuwe hoogleraar Verplegingswetenschap en onderwijs

------------------------------------------------------------------------------------------

Oratie Evelyn Finnema: ‘Verpleegkunde. Zie de mens!’

Hoogleraar Evelyn Finnema houdt haar oratie op dinsdag 5 oktober 2021, vanaf 16.15 uur, te volgen via www.rug.nl/digitale-oratie. Een korte samenvatting:

Verpleegkundigen zijn de ruggengraat van de zorg. Zo bleek uit de onmisbare rol die verpleegkundigen hadden tijdens de coronapandemie. Verplegingswetenschap als vakgebied is relatief jong en er is een veelheid aan onderzoeksvragen. De Groningse leerstoel Verplegingswetenschap en Onderwijs is ingebed in de afdeling Gezondheidswetenschappen en het Wenckebachinstituut voor Onderwijs en Opleiden van het UMCG en het lectoraat Verpleegkundige Diagnostiek van de Hanzehogeschool. 

Drie onderzoeksthema’s gericht op onderbouwing en versterking van de verpleegkunde en de vaardigheden die verpleegkundigen nodig hebben staan centraal: 1) kwetsbare mensen, (2) persoonsgerichte zorg en (3) professionele ontwikkeling. Onderzoek, onderwijs en zorg zijn hierbij nauw verweven.

Kwetsbare mensen
Thema 1 is gericht op verpleegkundige zorgverlening aan lichamelijk, psychisch en/of sociaal kwetsbare mensen. Iedereen die zorg ontvangt, is kwetsbaar. De vorm en mate waarin verschilt. Meer kennis over verpleegkundige interventies en het effect hiervan op het functioneren van kwetsbare mensen is onontbeerlijk. 

Persoonsgerichte zorg
Bij thema 2, persoonsgerichte zorg, staat niet de doelgroep centraal, maar de wijze van ondersteuning van kwetsbare mensen. Hoe geef je invulling aan persoonsgerichte zorg als verpleegkundige in een geprotocolleerde, procesgestuurde werkomgeving? Hoe ga je om met de afweging mogelijke zorg versus wenselijke zorg? En wat zijn de effecten van persoonsgerichte zorg op kwaliteit van zorg en kwaliteit van leven? 

Professionele ontwikkeling
Binnen thema 3, professionele ontwikkeling, worden innovatieve vormen van opleiden onderzocht als essentiële schakel in de keten van continuïteit en kwaliteit van zorg en voorwaarde voor professioneel verpleegkundig handelen in relatie tot vitaal werken en leren (werkplezier) en kwaliteit van zorg.

Bovendien doet Finnema in haar rede een pleidooi voor het opnemen van professionele betrokkenheid bij de patiënt als onderliggende kernwaarde van verpleegkunde, in definities van verpleegkunde, opleidingscurricula en beroepsprofielen.