• Home
  • Contact
  •  NL 
  • Login medewerkers
  • mijnUMCG

​“Muziek bleek een sterk medicijn voor kwetsbare patiënten”

Print 
14 maart 2016

Wat voor een effect heeft muziek op het welzijn van ernstig zieke patiënten die geopereerd zijn en op de verpleegkundigen die zorg aan hen verlenen? Deze vraag staat centraal in het tweejarige project ‘Muziek voor kwetsbare patiënten in het ziekenhuis’ van het Universitair Medisch Centrum Groningen (UMCG) en het lectoraat Lifelong Learning in Music (LLM) van het kenniscentrum Kunst & Samenleving van de Hanzehogeschool Groningen. Lector Rineke Smilde en verpleegkundige & verplegingswetenschapper Hanneke van der Wal vertellen erover.

De komende twee jaar maken jullie deel uit van een bijzonder project. Waarom zijn jullie hiermee gestart?

Rineke: “Met dit project willen we het belang van muziek voor mensen in kwetsbare situaties voor het voetlicht brengen. Het is onze overtuiging dat muziek  voor mensen een belangrijke bron van zingeving en betekenis kan zijn. Bovendien leidt dit project tot de ontwikkeling van een interessante nieuwe praktijk voor musici.”

Hanneke: “De afdeling Chirurgie van het UMCG is erg geïnteresseerd in het effect van (interactie met) live muziek op oudere patiënten met bijvoorbeeld verwardheid (delier), pijn en angst. Oudere patiënten hebben door afnemende lichamelijke en mentale processen meer kans op complicaties bij een ziekenhuisopname. Daarnaast zorgen een opname en operatie vaak voor stress. We zijn ook benieuwd naar het effect van muziek op medewerkers. Die worden in hun werk vaak geconfronteerd met stressvolle situaties. Behoud van mentale weerbaarheid en fitheid zijn erg belangrijk.”

Er zijn twee kleine pilots gedraaid in het UMCG. Kunnen jullie daar meer over vertellen?

Rineke: “De afdelingen K4 (chirurgische oncologie en abdominale chirurgie) en J2 (traumatologie) hebben in respectievelijk november en december 2015 meegedaan aan een proef. Het UMCG heeft voor deze afdelingen  gekozen omdat er vaak mensen voor langere tijd verblijven en relatief veel ouderen liggen. Op de afdelingen zijn zeven achtereenvolgende dagen twee musici aanwezig geweest; een cellist en een violiste. Zij hebben voor iedereen die dat kon waarderen zoveel mogelijk muziek gespeeld, dus voor patiënten en voor verplegend personeel. Er werden niet alleen bestaande muziekstukken gespeeld, maar er werden ook stukken speciaal voor een patiënt, een groep patiënten of voor een patiënt en verpleegkundige gemaakt.”

Hanneke: “Het doel van de pilots was om inzicht verkrijgen in de randvoorwaarden en in de effecten die het samenbrengen van twee werelden, namelijk conservatorium en ziekenhuis, met zich meebrengen. We hebben geleerd waar we vanuit de patiënt- en medewerker bezien rekening mee moeten houden als we doorgaan met het project en de pilot heeft ideeën gebracht voor de vormgeving en invulling van het onderzoek.”

Wat gebeurde er  toen de musici langskwamen?

Rineke: “Patiënten waren geïnteresseerd, gingen in gesprek met de musici en gaven in sommige gevallen aan dat de muziek heel belangrijk was om door hun ziekenhuisperiode te komen. Op sommige kamers ontstonden gesprekken tussen de patiënten over de muziek en zonder uitzondering vonden mensen het prachtig als er speciaal voor hen een stuk werd gemaakt.”

Hanneke: “De reacties waren divers. Van lovend, positief kritisch tot afwachtend of afwijzend. Dit laatste vaak vanwege de lichamelijk conditie of andere omstandigheden. Gedurende de pilot veranderde er wel iets bij de laatste groep patiënten en vroegen ze of de musici toch  ook voor hen wilden spelen. Een mooi effect van deze pilots! Ook waren er patiënten die voorstelden om vaker musici uit te nodigen of zelfs dagelijks. Het was indrukwekkend dat muziek emoties, herinneringen en herkenning opriep bij demente en verwarde patiënten en dat het afleiding gaf bij bijvoorbeeld wondzorg of pijn. Ook was het mooi om te zien dat patiënten soms zelf de dirigeerstok kregen. Er werd dan een stuk gemaakt dat passend was bij de emotie die de patiënt op dat moment ervoer.”

Hanneke, hoe heb je de komst van de musici als verpleegkundige ervaren?

“Het is bijzonder hoe twee ‘werelden’ samenkomen en wat die samensmelting losmaakt bij zowel de medewerkers als bij de patiënten. Muziek is een sterk medicijn zonder, zover bekend, nadelige bijwerkingen voor de patiënt en kan tot emoties leiden die een patiënt anders niet zichtbaar zou tonen. Ook kan het de verpleegkundige helpen in het gesprek met de patiënt, bracht de muziek ook gesprekken op gang tussen patiënten onderling en had de muziek een positieve invloed op de werksfeer. Het is echt waar; muziek spreekt alle talen. En waar woorden ontbreken, spreekt de muziek.”

Hoe zien de komende twee jaar eruit?

Rineke: “Vanaf september vinden er in het najaar drie pilots plaats met professionele musici, op de afdelingen K4, J2 en C4. Hieraan is onderzoek gekoppeld van zowel het UMCG als van het lectoraat LLM. Vanaf  januari 2017 vinden op deze afdelingen opnieuw drie pilots plaats en dan doen masterstudenten van het Prins Claus Conservatorium mee. In het najaar van 2017 wordt het project afgerond en willen we afsluiten met een symposium. Op de lange duur is het onze droom dat ziekenhuizen het grote belang in gaan zien van muziek en dat musici structureel kunnen bijdragen aan het welzijn van patiënten en zorgprofessionals in ziekenhuizen.”

Volg ons op sociale mediaFacebook LinkedIn Twitter Youtube Instagram