• Home
  • Contact
  •  NL 
  • Login medewerkers
  • mijnUMCG

Het onzichtbare web van dikmakers

Print 
06 januari 2017

​“Obesitas is niet zo simpel als het lijkt”

Door Stella Vrijmoed

“Ik wil jullie graag het verhaal vertellen van Corné.” Internist-endocrinoloog Prof dr. Liesbeth van Rossum staat voor een volle zaal in het UMCG. Ze verzorgt de tweede Healthy Ageing lezing over obesitas. “Toen Corné een baby was, dronk hij goed. Sterker nog, hij dronk fles na fles leeg en leek nooit verzadigd. Toen hij groter werd, leek de honger niet gestild. Zijn moeder moest slotjes op de keukenkastjes doen, omdat hij anders van alles in zijn mond bleef stoppen. Ook niet-eetbare dingen.”

Bij Corné is een genetische afwijking ontdekt die ervoor zorgt dat zijn hersenen niet goed signaleren wanneer hij verzadigd is. Een klein deel van de obese mensen heeft zo'n genetische ziekte die tot obesitas leidt. Ook nu Corné volwassen is, is het nog een groot probleem voor hem. Het was voor hem en zijn moeder destijds heel belangrijk dat de diagnose werd gesteld. Op dat moment ging zijn school namelijk meehelpen om een gezonde leefomgeving voor Corné te creëren met zo min mogelijk eetprikkels.

Een web van verborgen dikmakers

“Stress kan ook bijdragen aan obesitas”

De casus die Van Rossum schetst, maakt duidelijk dat het verhaal dat achter obesitas schuilt, vaak complex is en geen simpele oplossing kent. Ze projecteert een web aan factoren op het scherm die kunnen bijdragen aan het ontstaan van obesitas. Naast de hoekstenen van het obesitasprobleem, namelijk ongezond eten en weinig bewegen, verschijnen veel meer oorzaken. Slaaptekort bijvoorbeeld, en stress. Of sommige medicijnen. Al deze factoren kunnen bijdragen aan gewichtstoename en de (ongezonde) voedselkeuze die iemand maakt sterk beïnvloeden. Maar ook de culturele context waarin je leeft: in sommige culturen is eten een vorm van gastvrijheid en ziet men overgewicht niet als een groot probleem.

Het is wat Van Rossum betreft een misvatting dat strikte diëten obesitas verhelpen. Ze waarschuwt dat mensen na een zeer laag calorisch dieet een verstoring krijgen van hun honger- en verzadigingssysteem. Dit zorgt op de lange termijn voor een toegenomen hongergevoel. Daarnaast gaat door zo'n crashdieet ook nog eens de verbranding omlaag: het perfecte recept om juist weer aan te komen. “Verse groenten en fruit, een handje ongezouten nootjes per dag, een keer per week vette vis,. En drink alleen koffie, thee of water”, is het advies van Van Rossum. “Houd de Schijf van Vijf aan. Dat is al moeilijk genoeg.”

Wiebelen

“Kou bevordert de verbranding”

Een hardloper hoef je volgens Van Rossum ook niet per se te worden om obesitas te lijf te gaan. In een flink tempo wandelen heeft ook bewezen gunstige gezondheidseffecten en is haalbaarder bij mensen met ernstig overgewicht. En er zijn  andere aangrijpingspunten om het risico op obesitas en hart- en vaatziekten te verminderen, zoals kou (bijvoorbeeld 2 uur per dag in een ruimte van 17 °C), zodat je verbranding harder wordt aangezet. Of geregeld het langdurig stilzitten doorbreken met een wandelingetje naar de printer of de koffieautomaat. Of de hele dag met je pen wiebelen. Dat heet fidgeting. “Teveel uren overdag achtereen stil zitten compenseer je niet met ’s avonds gaan sporten,” zegt Van Rossum. Maar dus wel met al die kleine, dagelijkse bewegingen.

Obesitas is niet simpelweg terug te voeren op karakterzwakte, bandrukt Van Rossum nog eens. Naast de bekende obesogene socio-culturele leefomgeving stuurt ook de biologie mensen onbewust richting teveel en ongezond eten. “Daar moet je dan ook met je behandeling op inhaken”, zegt Van Rossum. In Rotterdam richtte zij samen met kinderarts Van Den Akker het Centrum Gezond Gewicht (CGG) op. Dit is een samenwerking tussen het Erasmus MC, Sint Franciscus Gasthuis en het Maasstad Ziekenhuis. Mensen met obesitas worden daar uitgebreid gediagnosticeerd op zoek naar een oorzaak van overgewicht. Vervolgens wordt geprobeerd een therapie op maat te vinden.

De schaamte voorbij

“Patiënten zitten vol verdriet”

Dit kan een cognitieve gedragstherapie zijn, waar bepaalde koppelingen in het gedrag doorbroken worden. Het kopje koffie kan ook zonder het gebruikelijke koekje, bijvoorbeeld. Een van de belangrijkste dingen die Van Rossum in het CGG ziet ontstaan, is de verbondenheid tussen patiënten. Men start in groepjes van tien of elf, mannen en vrouwen. Iedereen moeten weer leren bewegen en sporten. Er heerst aanvankelijk ontzettend veel schaamte. Maar in gezamenlijkheid wordt alles draaglijker en lichter. “Niemand ziet er goed uit in dit trainingspak!” hoort Van Rossum haar patiënten lachend tegen elkaar zeggen. Maar nu zijn ze tenminste met zijn allen in trainingspak in een beschermde omgeving, en niet in hun eentje in de sportschool. “Ze durven weer te bewegen, voelen zich daardoor beter en beginnen te stralen,” vertelt Van Rossum.

Dit neemt niet weg dat de behandeling zwaar kan zijn. En er is altijd wel één iemand bij wie helemaal niets helpt. Dan volgt er soms een  maagoperatie. Of de behandelaars moeten  opnieuw op zoek naar een wellicht eerder gemiste oorzaak. Dit illustreert de complexiteit van obesitas. “Obesitas kan heel andere oorzaken hebben dan alléén een ongezonde leefstijl. Dus laten we stoppen met obese mensen te veroordelen.” drukt Van Rossum ons op het hart. Of we nu huisarts, arts of gezonde medeburger zijn. Want achter obesitas kan een indringend verhaal schuil gaan. “Bijna elke nieuwe patiënt op mijn spreekuur zit vol verdriet”, vertelt Van Rossum. “Het is een uitzondering als ik een patiënt niet zie huilen.”

Wilt u de lezing bekijken, bekijk dan de video op youtube

Volg ons op sociale mediaFacebook LinkedIn Twitter Youtube Instagram