• Home
  • Contact
  •  NL 
  • Login medewerkers
  • mijnUMCG

'Het belang van bewegen is allang bewezen'

Print 
19 april 2017

WillemPortret.jpgIs lichamelijke inactiviteit een abnormale reactie op een normale omgeving. Of juist een normale reactie op een abnormale omgeving? Professor Willem van Mechelen (VU medisch centrum Amsterdam) triggert zijn publiek tijdens de derde Healthy Ageing lezing in het UMCG met prikkelende vragen en onthutsende onderzoeksresultaten. De hoogleraar Sociale Geneeskunde spreekt over de gevaren van toenemende inactiviteit, de vraag wie daar verantwoordelijk voor is en over het belang van bewegen bij ziekte.

Dat we te weinig bewegen, is duidelijk. Maar hoe ongezond is dit eigenlijk? Van Mechelen haalt Dr. A.J. Dunning aan die in 1982 in Broeder Ezel schreef dat lichamelijk activiteit niet samenhangt met gezondheid en het risico op hart- en vaatziekten. Hij is op dat moment zelf docent lichamelijke opvoeding en studeert tegelijkertijd geneeskunde. Vijfendertig jaar na Broeder Ezel en vele onderzoeken naar de impact van lichamelijke (in)activiteit verder, stelt de toenmalige leerling het beeld van zijn leermeester drastisch bij.

Zitten is gevaarlijker dan roken

​‘Bewegen kan de kans op ziekte sterk verkleinen’

Zo illustreert de hoogleraar dat inactief zijn een groter gevaar voor onze gezondheid vormt dan roken. “De schadelijke effecten van zitten worden pas opgeheven als we meer dan 60 minuten per dag bewegen. Zijn we minder dan een uur actief, dan wegen de voordelen daarvan niet op tegen de fysieke nadelen van inactiviteit.”

Ook toont Van Mechelen aan dat de kans dat we een ziekte krijgen, afneemt als we actief zijn en dat bewegen daar zelfs een grotere rol bij kan spelen dan medicatie. Dit is bijvoorbeeld aangetoond door onderzoek naar te zware mensen die een grote kans hebben op ouderdomsdiabetes. Het percentage dat binnen tien jaar ook echt suikerziekte kreeg, lag 34 procent lager in de groep die bewegen als medicijn kreeg voorgeschreven dan in de groep die medicijnen kreeg toegediend. Verder maakt Van Mechelen duidelijk dat het sterfterisico bij vele ziektebeelden drastisch daalt als er meer bewogen wordt en dat vrijwel alle organen baat hebben bij activiteit.

500 minuten zitten

Er ligt dus een royale stapel aan wetenschappelijk bewijs dat lichamelijke (in)activiteit wel degelijk invloed heeft op het risico dat we lopen om ziek te worden en op de mate waarin we daarvan herstellen.

​‘Slechts vijf procent van de kinderen voldoet aan de beweegnorm’

Toch worden we steeds inactiever. Zo voldoet slechts vijf procent van de meisjes en zeventien procent van de jongens tussen de tien en twaalf jaar aan de beweegnorm (dagelijks minstens 60 minuten ten minste matig intensief bewegen) en zitten ze liefst 500 minuten (meisjes) tot 474 minuten per dag (jongens). “Kinderen bewegen kortom schrikbarend weinig. En het gedrag dat zij nu vertonen, nemen ze vaak in de toekomst mee.”

De boer op

In hoeverre hebben we het aan onszelf te wijten dat we te weinig bewegen? En in welke mate kunnen we ons eigen gedrag vrijwillig en langdurig veranderen?  “Natuurlijk hebben we een eigen verantwoordelijkheid voor onze leefstijl”, stelt Van Mechelen. “Maar onze fysieke, economische en sociaal-culturele omgeving dicteren grotendeels ons gezondheidsgedrag.”

​‘Het bewijs ligt er al, ga de maatschappij in’

Dat kleine veranderingen in de omgeving al een groot gezondheidswinst kunnen opleveren, illustreert hij aan de hand van eigen onderzoek naar schoolpleinen. Op vier basisscholen werden deze aantrekkelijker ingericht met speelse lijnen, spelmateriaal en werden ouders en gymdocenten aangemoedigd om tijdens pauzes actief te zijn met de kinderen. Iedere school kreeg hier 1.000 euro voor. Het resultaat: kinderen bewogen meer, verbruikten meer energie en een groter aantal voldeed aan de beweegnorm. Waarmee de hoogleraar aantoont dat niet altijd rocket science nodig is om grote maatschappelijke impact te bereiken. “We kunnen onderzoek doen tot we een ons wegen, maar er ligt al zoveel bewijs. We moeten in actie komen om maatschappelijke problemen aan te pakken. Ga allemaal de boer op. De maatschappij in.”

Belast ongezonde producten

​‘Stimuleer gezond en ontmoedig ongezond gedrag’

Van Mechelen vraagt de universitaire ziekenhuizen om niet alleen de focus te leggen op complexe zorg maar ook op preventie. “Dit kan toch niet anders, als we kijken naar de maatschappelijke ontwikkelingen? Er moeten preventiecentra komen en leefstijl moet geïntegreerd worden in het curriculum van medische studenten. De huidige generatie dokters weet hier te weinig van af. Een andere optie is dat er leefstijlpoli’s in ziekenhuizen komen, waar dokters patiënten naartoe kunnen verwijzen.”

Niet alleen de fysieke, ook de politieke omgeving moet veranderen. Van Mechelen laat zien dat volgens een modelleringsstudie belastingen op suiker, zout, verzadigde vetten en suikerhoudende dranken én subsidies op fruit en groente in Australië tot een besparing van 3,4 miljoen dollar op de zorgkosten zou kunnen leiden. “Waarom doen we dit hier niet? Waarom komt er net als bij roken geen regelgeving om ongezond gedrag te ontmoedigen en gezond gedrag te stimuleren?”

Maatschappelijke winst

Teveel wordt door zorgverzekeraars en politici gekeken naar het effect van bewegen op de medische kosten. “Vaak blijken leefstijlinterventies op korte termijn niet kosteneffectief. Maar als we oog hebben voor de maatschappelijke winst van een gezonde leefstijl en de toename van arbeidsproductiviteit en -effectiviteit, dan ziet het plaatje er heel anders uit.”

​‘We houden een abnormale omgeving in stand’

Intussen lopen in Nederland de uitgaven voor de gezondheidszorg jaarlijks op met ongeveer vijf procent. “Ons salaris groeit niet even hard mee, waardoor we in verhouding steeds meer aan zorgkosten kwijt zijn. Dat is op den duur niet meer op te brengen. En het is allemaal vermijdbaar.” Maar niet zolang er een abnormale omgeving in stand wordt gehouden. Want de waarde van preventie en bewegen is allang bewezen, maar zolang commitment van bijvoorbeeld ziekenhuizen, zorgverzekeraars en de politiek ontbreekt, kan de maatschappij hier niet optimaal van profiteren.

Wilt u de lezing bekijken, bekijk dan de video op Youtube.

Volg ons op sociale mediaFacebook LinkedIn Twitter Youtube Instagram